Kush fshihet pas sulmit ndaj Euronews Albania? Mbyllja e faqes në Instagram ngre pikëpyetje
TIRANË – Mbyllja e faqes së Euronews Albania në Instagram vjen në një moment veçanërisht të ndjeshëm për hapësirën mediatike dhe politike shqiptare. Rasti nuk mund të shihet i shkëputur nga vala e bllokimeve që gjatë ditëve të fundit ka prekur qindra llogari në rrjetet sociale, veçanërisht profile që kanë publikuar ose mbështetur protestat e ashtuquajtura “Revolucioni Flamingo”.
Sipas raportimeve publike, vetëm në Instagram janë mbyllur apo kufizuar mbi 200 llogari. Mes tyre janë përmendur profile të aktivistëve, mbështetësve të protestës, figura politike të opozitës dhe faqe që kanë pasqyruar zhvillimet e protestës.
Në disa raste, dëshmitë e përdoruesve flasin për bllokime që kanë ndodhur në të njëjtën kohë dhe pa një shpjegim të qartë paraprak. Një raportim i Citizens.al citon përdorues të cilët pretendojnë se dhjetëra apo qindra llogari u goditën brenda një intervali shumë të shkurtër gjatë natës së 2 shtatorit.
Në këtë klimë, mbyllja e një prej faqeve më të mëdha mediatike shqiptare në Instagram hap një tjetër pikëpyetje: a kemi të bëjmë me një procedurë të zakonshme të platformës apo me një sulm të koordinuar përmes mekanizmave të raportimit?
Versioni i parë: shkelja e të drejtave të autorit
Një nga shpjegimet që qarkullojnë për rastin e Euronews Albania lidhet me një pretendim për copyright, pra me përdorimin e një materiali për të cilin dikush tjetër mund të pretendojë të drejta autori.
Në pamje të parë, kjo është një arsye që mund të çojë në kufizimin apo mbylljen e një llogarie në platformat e Meta-s. Por në rastin konkret lind një pyetje e rëndësishme: a është kjo arsye e mjaftueshme për të shpjeguar mbylljen e një llogarie mediatike të konsoliduar dhe të verifikuar?
Euronews Albania është një organizatë mediatike që publikon përmbajtje të vetën dhe operon brenda një grupi ndërkombëtar mediatik. Vetë kushtet e publikuara nga Euronews përcaktojnë qartë rregullat mbi të drejtat e autorit dhe përdorimin e materialeve, duke nënvizuar se përmbajtja e mbrojtur nga copyright duhet të përdoret me autorizimin përkatës.
Kjo nuk e përjashton automatikisht mundësinë që një postim specifik të jetë raportuar për copyright. Por pa u bërë publik materiali konkret, ankesa konkrete dhe përgjigjja e Meta-s, nuk mund të thuhet se kjo është arsyeja reale e mbylljes së faqes.
Dhe pikërisht këtu qëndron problemi.
Pse rasti bëhet më i dyshimtë nga konteksti?
Sepse Euronews Albania nuk është rasti i vetëm.
Brenda një periudhe shumë të shkurtër janë raportuar mbi 200 llogari Instagrami të mbyllura ose të kufizuara, shumë prej tyre me një lidhje të drejtpërdrejtë me protestën dhe aktivitetin e saj online.
Mes profileve të prekura është raportuar edhe llogaria e deputetit Agron Shehaj. Vetë Euronews Albania ka raportuar se llogaria e tij u bllokua pa paralajmërim dhe se deri në atë moment Instagram nuk kishte dhënë një shpjegim publik për arsyen.
Nëse do të bëhej fjalë vetëm për një rast të izoluar, argumenti i një shkeljeje të zakonshme të rregullave të platformës do të ishte shumë më i besueshëm.
Por kur në të njëjtën periudhë preken në masë faqe protestuesish, aktivistësh, opozitarësh, faqe informuese dhe tani edhe një media kombëtare, lind pyetja nëse kemi të bëjmë me një model më të gjerë.
A fshihet qeveria pas bllokimeve?
Kjo është pyetja më e fortë, por edhe ajo për të cilën nuk ka aktualisht prova publike përfundimtare.
Kryeministri Edi Rama i ka mohuar akuzat se qeveria shqiptare ka lidhje me mbylljen e llogarive të protestuesve. Rama ka deklaruar se qeveria nuk ka lidhje me çaktivizimin apo kufizimin e llogarive dhe ka mohuar edhe aftësinë teknike për të kryer një operacion të tillë.
Por kjo nuk e mbyll çështjen.
Sepse pyetja nuk është domosdoshmërisht nëse qeveria ka hyrë drejtpërdrejt në sistemet e Instagramit. Një skenar krejt tjetër do të ishte përdorimi masiv i mekanizmave të raportimit, ankesave për copyright apo mënyrave të tjera që mund t’i çojnë platformat në marrjen e masave automatike.
Kjo është një hipotezë, jo një fakt i provuar.
Nëse do të ekzistonte një fushatë e koordinuar raportimesh, personat që e organizojnë nuk do të kishin domosdoshmërisht nevojë të kishin akses te Instagrami. Do të mjaftonte që sistemi i platformës të vihej në lëvizje përmes raportimeve të njëpasnjëshme.
Dhe pikërisht këtu duhet të kërkohet përgjigjja
Por ekziston edhe një skenar tjetër
Nuk duhet përjashtuar as mundësia që dikush tjetër të ketë shfrytëzuar situatën e krijuar gjatë protestave për të goditur Euronews Albania.
Kjo hipotezë bëhet veçanërisht e rëndësishme nëse merret parasysh një element që është shfaqur vazhdimisht gjatë gjithë periudhës së protestës: përplasja me mediat.
Gjatë protestave, mediat dhe gazetarët kanë qenë në një pozicion të vështirë. Përveç përplasjeve mes protestuesve dhe policisë, ka pasur episode tensioni edhe rreth mënyrës se si mediat kanë raportuar protestën dhe se si janë perceptuar nga një pjesë e protestuesve. Vetë mbulimi i protestës ka qenë një nga temat e debatit online, ndërsa gazetarët kanë vijuar të raportojnë drejtpërdrejt nga terreni edhe në ditët kur situata ka kaluar në konfrontime fizike.
Në këtë klimë, nuk kanë munguar as sulmet verbale ndaj mediave, logos së televizioneve, pronarëve të tyre apo gazetarëve individualë. Kjo krijon një terren ku një aktor i tretë mund të përpiqet të shfrytëzojë konfliktin ekzistues për të goditur një media të caktuar.
Dhe pikërisht këtu lind një skenar tjetër për Euronews Albania.
Mund të mos jetë domosdoshmërisht një operacion i drejtuar nga qeveria.
Mund të jetë dikush tjetër – individë, grupe interesi apo aktorë të organizuar në rrjetet sociale – që kanë përfituar nga klima e tensionuar dhe kanë përdorur mekanizmat e Instagramit për të raportuar në masë një faqe mediatike.
Nëse ky do të ishte skenari, atëherë copyright-i mund të jetë vetëm mekanizmi i përdorur dhe jo motivi real.
Pra, pyetja nuk do të ishte vetëm: “A ka shkelur Euronews Albania të drejtën e autorit?”, por edhe: “Kush e ka raportuar, sa herë është raportuar dhe a ka pasur një fushatë të koordinuar raportimesh?”
Kjo është një diferencë shumë e rëndësishme.
Një ankesë individuale për një material të caktuar është një gjë. Një valë raportimesh të koordinuara nga persona që duan të rrëzojnë një faqe është diçka krejt tjetër.
Dhe nëse në të njëjtën periudhë janë mbyllur qindra profile të tjera të lidhura me protestën, atëherë bëhet edhe më e vështirë të përcaktohet nëse Euronews Albania është goditur si pjesë e një fushate më të gjerë apo nëse dikush thjesht ka shfrytëzuar kaosin e krijuar në platformë.
Pse sulmi ndaj mediave është një element që nuk duhet anashkaluar?
Sepse në këtë protestë konflikti nuk ka qenë vetëm politik.
Ka pasur një përplasje të fortë edhe mbi rolin e medias.
Një pjesë e protestuesve i kanë konsideruar disa televizione si media që nuk e kanë pasqyruar protestën në mënyrën që ata prisnin, ndërsa në rrjetet sociale janë shfaqur thirrje për bojkot dhe kritika ndaj televizioneve dhe gazetarëve. Kjo tregon se tensioni ndaj mediave nuk është një fenomen i lindur vetëm në momentin kur u mbyllën disa llogari Instagrami.
Në të njëjtën kohë, gazetarët kanë vijuar të jenë në terren dhe kanë raportuar edhe momentet më të tensionuara të protestës. Më 1 shtator, për shembull, Euronews Albania raportoi drejtpërdrejt për përplasjet mes protestuesve dhe forcave të sigurisë pranë Kryeministrisë. (Euronews)
Kjo do të thotë se një media që raporton përditë mbi një protestë të tillë mund të bëhet objektiv i presioneve nga krahë të ndryshëm.
Dhe kjo është arsyeja pse nuk duhet nxituar me përfundimin se çdo sulm ndaj një mediaje vjen patjetër nga qeveria.
Mund të ekzistojë edhe skenari i kundërt: aktorë antiqeveritarë, grupe të radikalizuara online apo individë që janë kundër një televizioni të caktuar, mund të kenë vendosur ta përdorin situatën për ta goditur atë.
Në këtë rast, Euronews Albania mund të jetë bërë viktimë e një konflikti më të gjerë që zhvillohet paralelisht me protestën – konflikti për kontrollin e narrativës publike.
Pikërisht këtu duhet kërkuar prova
Nëse dikush ka përdorur raportimet për copyright për të mbyllur Euronews Albania, atëherë gjurmët duhet të ekzistojnë.
Kush ka bërë ankesën?
Për cilin postim?
Cili është materiali që pretendohet se është përdorur pa të drejtë?
Sa ankesa janë bërë?
A kanë ardhur nga i njëjti person, kompani apo rrjet llogarish?
Dhe mbi të gjitha: a ka lidhje ky mekanizëm me valën e bllokimeve të tjera që ka prekur llogari të lidhura me protestën?
Pa këto përgjigje, është shumë herët të thuhet se pas mbylljes së Euronews Albania qëndron qeveria.
Por është po aq e nxituar të pranohet pa rezerva versioni se bëhet fjalë thjesht për një shkelje të zakonshme të copyright-it.
Sepse të dyja mund të jenë të mundshme: një fushatë e orkestruar nga aktorë politikë ose një sulm i organizuar nga aktorë të tjerë që kanë shfrytëzuar klimën e konfliktit me mediat.
Ajo që mund ta ndajë një hipotezë nga tjetra nuk janë komentet në rrjetet sociale, por gjurmët teknike dhe dokumentet e raportimeve që disponon Meta.
