Regjistrimi i personave të dyshuar për dhunë në protesta, refuzimi administrativ i daljes jashtë vendit dhe njoftimi i strukturave private të akomodimit janë disa nga elementet më të debatueshme të vendimit të qeverisë. Krahasimi me praktikat evropiane ngre pikëpyetje mbi proporcionalitetin, prezumimin e pafajësisë dhe garancitë kundër abuzimit.
Edi Rama e bën realitet! Protestuesit e dhunshëm nuk dalin dot nga Shqipëria
Protestat/ Si po shkel qeveria me dy këmbë prezumimin e pafajsisë, me ndalimet në kufi
Qeveria shqiptare ka miratuar një vendim për krijimin e një regjistri të posaçëm elektronik për personat e referuar ose nën hetim për vepra penale që lidhen me autoritetin shtetëror, rendin dhe sigurinë publike, veçanërisht kur faktet përfshijnë akte dhune gjatë grumbullimeve dhe manifestimeve publike.
Në pamje të parë, krijimi i një regjistri të tillë mund të argumentohet si një instrument për identifikimin e personave të përfshirë në akte të dhunshme dhe për parandalimin e përsëritjes së tyre. Por përmbajtja e vendimit ngre një çështje më të gjerë: deri ku mund të shkojë shteti në përdorimin e të dhënave policore, kur personat e përfshirë nuk janë domosdoshmërisht të dënuar nga gjykata?
Pikërisht te pasojat që mund të prodhojë ky regjistër qëndron thelbi i debatit.
Nga një regjistër policor te kufizimi i udhëtimit
Sipas vendimit, regjistri do të administrohet nga Drejtoria e Përgjithshme e Policisë së Shtetit dhe do të përmbajë të dhënat e personave të identifikuar në materialet e referuara nga policia në prokurori, për të cilët dokumentohen veprime konkrete të dhunshme.
Të dhënat do të ndërveprojnë me Regjistrin Kombëtar të Gjendjes Civile, sistemin ADAM dhe regjistra të tjerë elektronikë të policisë.
Megjithatë, pika që ngre më shumë pikëpyetje është ajo që lidhet me kontrollin kufitar. Vendimi parashikon se Policia Kufitare mund të refuzojë administrativisht daljen nga Shqipëria të një personi kur verifikimi individual evidenton të dhëna konkrete për pjesëmarrje në akte dhune gjatë manifestimeve publike, edhe kur ndaj tij nuk është vendosur masa e sigurimit që ndalon largimin jashtë shtetit.
Kjo dispozitë krijon një ndarje të rëndësishme mes regjistrimit policor dhe pasojave që mund të prodhojë ai.
Një person mund të jetë referuar në prokurori pa qenë dënuar. Nëse ky fakt përdoret më pas për t’i ndaluar daljen nga vendi, lind pyetja nëse po krijohet një kufizim praktik i lirisë së lëvizjes pa garancitë procedurale që zakonisht shoqërojnë masat e tilla.
Neni 38 i Kushtetutës së Shqipërisë garanton lirinë e lëvizjes dhe të drejtën për të dalë lirisht jashtë shtetit. Po ashtu, neni 2 i Protokollit nr. 4 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut mbron të drejtën për t’u larguar nga çdo vend.
Këto të drejta mund të kufizohen në kushte të përcaktuara me ligj, por kufizimet duhet të jenë të ligjshme, të nevojshme dhe proporcionale.
Për këtë arsye, çështja kryesore është nëse ligji nr. 39/2025, “Për kontrollin e kufirit shtetëror”, i jep Policisë Kufitare një autorizim të mjaftueshëm për të zbatuar këtë kompetencë dhe nëse vendimi i qeverisë qëndron brenda kufijve të këtij autorizimi.
Prezumimi i pafajësisë dhe rreziku i etiketimit të personave
Një tjetër problematikë lidhet me faktin se regjistri nuk kufizohet vetëm te personat e dënuar me vendim gjyqësor të formës së prerë. Ai përfshin edhe personat e referuar në prokurori.
Referimi i një materiali penal është pjesë e procesit të hetimit dhe nuk përbën, në vetvete, provë përfundimtare të fajësisë. Edhe kur ekzistojnë të dhëna konkrete për një akt të dhunshëm, përgjegjësia penale përcaktohet nga gjykata.
Neni 6, paragrafi 2, i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut garanton prezumimin e pafajësisë.
Regjistrimi i një personi të dyshuar nuk është automatikisht në kundërshtim me këtë parim. Problemi shfaqet kur regjistrimi përdoret për të prodhuar pasoja që e trajtojnë individin si rrezik të provuar, pa një vlerësim individual të nevojës dhe proporcionalitetit të masës.
Kjo bëhet veçanërisht e ndjeshme kur bëhet fjalë për protesta publike, ku duhet të dallohet qartë përgjegjësia individuale për akte dhune nga pjesëmarrja paqësore në një manifestim.
Formulimi i vendimit përfshin veprime konkrete të dhunshme, por shprehja “por pa u kufizuar në to” e zgjeron fushën e veprave që mund të përfshihen në regjistër. Pa kritere të hollësishme për përfshirjen dhe përjashtimin e personave, mbetet rreziku i zbatimit jo uniform të dispozitës.
Pse është problematike përfshirja e hoteleve dhe strukturave private?
Pika 6 e vendimit parashikon që Policia e Shtetit të njoftojë personat fizikë dhe juridikë privatë që kanë struktura akomoduese për individët për të cilët ekzistojnë të dhëna konkrete mbi pjesëmarrjen në veprime të dhunshme dhe për të cilët materialet përkatëse i janë referuar prokurorisë.
Kjo dispozitë ngre pyetje që teksti nuk i zgjidh plotësisht.
A do të njoftohen strukturat akomoduese vetëm për identitetin e personit, apo edhe për natyrën e dyshimit? A mund të përdoret informacioni për të refuzuar një rezervim? Kush mban përgjegjësi nëse të dhënat janë të pasakta? Çfarë garancish ekzistojnë kundër shpërndarjes së mëtejshme të informacionit?
Në mungesë të përgjigjeve të qarta, ekziston rreziku që një informacion policor të prodhojë pasoja në jetën e përditshme të personit, edhe pa një vendim gjyqësor për fajësinë e tij.
Për më tepër, njoftimi i strukturave private mund të krijojë një lloj stigmatizimi që nuk kufizohet te marrëdhënia me policinë, por mund të ndikojë në reputacionin dhe marrëdhëniet ekonomike të individit.
Kjo e bën të domosdoshëm përcaktimin e qëllimit të njoftimit, kufijve të përdorimit të të dhënave dhe përgjegjësive të subjekteve që i marrin ato.
Njoftimi i autoriteteve të huaja: një tjetër pikëpyetje
Vendimi parashikon gjithashtu që, kur personit nuk i refuzohet dalja nga Shqipëria, autoritetet kufitare të njoftojnë autoritetet e vendit ku ai do të udhëtojë për faktin se është referuar për veprat penale të përmendura në vendim.
Ky mekanizëm ngre pikëpyetje mbi domosdoshmërinë dhe proporcionalitetin e transmetimit të të dhënave jashtë vendit.
Njoftimi i autoriteteve të huaja mund të ketë arsye legjitime në raste kur ekziston një rrezik konkret dhe i dokumentuar. Por një njoftim rutinë për faktin se një person është referuar në prokurori është çështje tjetër.
Vendimi nuk sqaron në mënyrë të hollësishme cilat autoritete do të njoftohen, çfarë të dhënash do të transmetohen, për sa kohë do të ruhen ato dhe çfarë ndodh nëse informacioni korrigjohet ose çështja penale pushohet më pas.
Gjithashtu, nuk është e qartë nëse personi do të informohet për transmetimin e të dhënave dhe nëse do të ketë mundësi ta kundërshtojë atë.
Këto çështje marrin rëndësi të veçantë në kuadër të ligjit nr. 124/2024, “Për mbrojtjen e të dhënave personale”, të cilit vendimi i referohet shprehimisht.
Afati 30-ditor nuk garanton fshirjen e të dhënave
Një tjetër element që meriton vëmendje është mënyra se si rishikohet nevoja për ruajtjen e informacionit.
Vendimi parashikon që nevoja për ruajtjen e të dhënave të personave të referuar të rishikohet brenda 30 ditëve nga regjistrimi. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se të dhënat fshihen automatikisht pas 30 ditësh.
Fshirja parashikohet shprehimisht kur prokuroria njofton mosfillimin e procedimit penal ose pushimin e çështjes.
Por çfarë ndodh në rastet kur hetimi zgjat për muaj apo vite? Çfarë ndodh pas një vendimi pafajësie? A ka një afat maksimal të ruajtjes për çdo kategori personash?
Direktiva e Bashkimit Evropian 2016/680, që rregullon përpunimin e të dhënave personale nga autoritetet kompetente për qëllime të zbatimit të ligjit, vendos rëndësi te saktësia e të dhënave, kufizimi i ruajtjes, domosdoshmëria dhe rishikimi periodik.
Edhe pse kjo direktivë nuk duhet konsideruar automatikisht si normë e zbatueshme drejtpërdrejt në çdo aspekt në Shqipëri, standardet e saj janë një pikë e rëndësishme krahasimi për vlerësimin e garancive që ofron vendimi.
Çfarë bëjnë shtetet evropiane?
Regjistrat policorë dhe sistemet elektronike për identifikimin e personave të dyshuar nuk janë një risi shqiptare. Franca, Gjermania dhe vendet e zonës Schengen përdorin mekanizma të ndryshëm për mbledhjen dhe shkëmbimin e informacionit policor.
Në Francë, sistemi TAJ përmban të dhëna që përdoren për qëllime hetimore dhe në disa procedura administrative. Në Gjermani, sistemi INPOL mbështet shkëmbimin e informacionit mes autoriteteve policore. Ndërsa Sistemi i Informacionit Schengen përdoret për alarme ndërkufitare që lidhen me kategori të përcaktuara ligjërisht.
Megjithatë, ekzistenca e këtyre sistemeve nuk do të thotë se personat e regjistruar mund të ndalohen automatikisht të udhëtojnë jashtë vendit.
Një shembull tjetër është Mbretëria e Bashkuar, ku ekzistojnë urdhra të posaçëm për ndalimin e pjesëmarrjes në ndeshje futbolli dhe masa që, në rrethana të caktuara, kufizojnë udhëtimin jashtë vendit për të parandaluar dhunën e lidhur me futbollin.
Dallimi qëndron te baza ligjore dhe procedura. Këto mekanizma lidhen me kategori të përcaktuara, kushte konkrete dhe kompetenca të rregulluara nga ligji.
Nga krahasimi me këto modele nuk rezulton se ato janë identike me kombinimin e masave të parashikuara në vendimin shqiptar: regjistrimin pas referimit në prokurori, mundësinë e refuzimit administrativ të daljes edhe pa masën gjyqësore përkatëse dhe njoftimin e strukturave private të akomodimit.
Për rrjedhojë, argumenti se edhe shtetet evropiane kanë regjistra policorë nuk mjafton për të justifikuar çdo kompetencë të parashikuar në vendimin e qeverisë.
Mungesa e garancive të qarta për ankimin
Një nga çështjet më të rëndësishme është mundësia që personi të kundërshtojë regjistrimin dhe pasojat e tij.
Vendimi nuk përcakton shprehimisht një procedurë të posaçme për kundërshtimin e përfshirjes në regjistër, refuzimit të daljes, njoftimit të strukturave private ose transmetimit të të dhënave te autoritetet e huaja.
Mund të ekzistojnë mjete juridike sipas legjislacionit të përgjithshëm, por mbetet e nevojshme të sqarohet se si personi njoftohet, si merr dijeni për arsyet e masës dhe si kërkon korrigjimin apo fshirjen e të dhënave.
Nëse një individ e merr vesh regjistrimin vetëm në momentin që i refuzohet udhëtimi ose pasi informacioni është transmetuar te një palë e tretë, mundësia e ankimit mund të mos e shmangë dëmin që ka ndodhur tashmë.
Për këtë arsye, transparenca procedurale dhe kontrolli efektiv nga një autoritet kompetent janë thelbësore.
A mund të kundërshtohet vendimi në aspektin kushtetues?
Përgjigjja kërkon analizë të plotë të tekstit përfundimtar, ligjit nr. 39/2025 dhe kompetencave që ligji i jep Këshillit të Ministrave.
Megjithatë, disa dispozita ofrojnë baza të qarta për kontroll juridik.
Neni 17 i Kushtetutës kërkon që kufizimet e të drejtave të jenë të parashikuara me ligj dhe proporcionale. Neni 38 mbron lirinë e lëvizjes. Neni 18 lidhet me barazinë përpara ligjit. Ndërsa Konventa Evropiane mbron prezumimin e pafajësisë, jetën private dhe lirinë e tubimit paqësor.
Pika më e ndjeshme është nëse vendimi i Këshillit të Ministrave po krijon pasoja kufizuese që shkojnë përtej autorizimit të dhënë nga ligji, veçanërisht në rastin e refuzimit administrativ të daljes.
Një tjetër çështje është nëse përpunimi dhe transmetimi i të dhënave, si dhe njoftimi i strukturave private, shoqërohen me garanci të mjaftueshme për saktësinë, konfidencialitetin, kufizimin e qëllimit dhe kontrollin e përdorimit.
Këto janë çështje që mund të kërkojnë vlerësim nga gjykatat kompetente dhe, sipas kushteve procedurale përkatëse, nga Gjykata Kushtetuese.
Parandalimi i dhunës në protesta është një objektiv legjitim i shtetit. Autoritetet kanë detyrimin të hetojnë veprimet e dhunshme, të mbrojnë jetën dhe pronën dhe të garantojnë rendin publik.
Por ky objektiv nuk e përjashton detyrimin për të respektuar të drejtat themelore.
Çështja kryesore që ngre vendimi nuk është nëse policia duhet të mbledhë informacion për personat e dyshuar për akte dhune. Çështja është nëse ky informacion mund të përdoret për të kufizuar udhëtimin, për të informuar struktura private dhe për t’u transmetuar autoriteteve të huaja pa kritere mjaftueshëm të qarta, pa afate të përcaktuara dhe pa garanci efektive ankimi.
Përgjigjja kërkon një dallim të qartë mes hetimit penal dhe masave kufizuese që prekin jetën e individit. Një shtet i së drejtës duhet të jetë në gjendje të luftojë dhunën pa e kthyer dyshimin policor në një kufizim automatik të të drejtave. Nëse vendimi nuk garanton këtë ndarje, ai rrezikon të krijojë një mekanizëm ku pasojat për qytetarin shfaqen përpara se përgjegjësia e tij të jetë përcaktuar nga drejtësia.
