Kadastra nis një qasje të re për pronat pa dokumente: si funksionon procedura dhe kush përfiton
Një procedurë e re synon t’u japë zgjidhje rasteve të shumta të banesave të vjetra dhe sipërfaqeve të tokës që përdoren prej vitesh, por që ende nuk kanë dokumentacion të plotë pronësie.
Ndryshimet i japin Agjencisë Shtetërore të Kadastrës mundësinë që, në kushte të caktuara, të mos presë vetëm aplikimet individuale të qytetarëve, por të identifikojë vetë pronat gjatë punës në terren dhe t’i trajtojë ato sipas blloqeve kadastrale.
E gëzon zabtuesi! Kadastra u jep hipotekë për pronat e rrethuara
Bëhet fjalë kryesisht për objekte të ndërtuara deri më 10 gusht 1991, për të cilat poseduesit nuk disponojnë dokument pronësie për ndërtesën dhe truallin. Në procedurë përfshihen edhe raste kur banesa është e regjistruar ose ka një titull që mund të regjistrohet, ndërsa oborri apo toka funksionale që përdoret së bashku me të nuk figuron në dokumente.
Kadastra mund ta nisë procedurën edhe vetë
Procesi mund të vihet në lëvizje nga qytetari përmes “e-Albania”, por edhe nga vetë ASHK-ja gjatë regjistrimit fillestar, përmirësimit të të dhënave kadastrale apo verifikimeve në terren.
Për ndërhyrjen në terren, drejtoritë vendore të Kadastrës përcaktojnë paraprakisht zonat dhe blloqet që do të kontrollohen. Kjo i hap rrugë një procesi sistematik, ku verifikimi mund të bëhet banesë më banesë.
Gjatë evidentimit, poseduesi deklaron të dhënat për pronën, ndërsa punonjësit e Kadastrës kontrollojnë objektin, kufijtë e sipërfaqes së përdorur dhe gjendjen juridike të truallit.
Deri në 300 m² truall
Në rastet që plotësojnë kushtet ligjore, mund të kalojë në pronësi deri në 300 metra katrorë truall funksional ose oborr në përdorim.
Një element i rëndësishëm është posedimi faktik. Sipërfaqja duhet të përdoret realisht nga subjekti dhe verifikimi në terren mund të mbështetet edhe te rrethimi ekzistues i pronës.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se çdo sipërfaqe e rrethuar mbi 300 m² kalon automatikisht në pronësi. Nëse rrethimi përfshin më shumë tokë, kalimi kufizohet nga sipërfaqja që lejohet sipas rregullave.
Në cilat raste toka merret pa pagesë?
Kalimi pa pagesë i truallit, brenda kufirit të parashikuar, mund të bëhet kur toka rezulton:
pronë shtetërore;
me pronar të pavërtetuar;
ose pa të dhëna mbi pronësinë.
Situata ndryshon nëse parcela ka një pjesë private. Në këtë rast, ASHK duhet të shmangë prekjen e pronës private dhe, kur kushtet e terrenit e lejojnë, mund të përcaktojë një sipërfaqe më të vogël.
Kur trualli është në pronësi të një personi tjetër
Nëse nga verifikimi rezulton se toka është pronë private e një subjekti tjetër, poseduesi nuk mund ta marrë atë falas.
Në këto raste zbatohet mekanizmi i parashikuar nga ligji nr. 20/2020, sipas të cilit toka mund të kalojë te poseduesi kundrejt pagesës së vlerës së përcaktuar me kushtet dhe lehtësitë përkatëse.
Ndërkohë, pronari i regjistruar trajtohet sipas rregullave të kompensimit që lidhen me tokat private të përfshira në procese të tilla.
Sa paguan qytetari?
Kostoja varet edhe nga mënyra se si hapet procedura.
Kur kërkesa paraqitet nga qytetari nëpërmjet “e-Albania”, tarifa e shërbimit është 10 mijë lekë. Kjo tarifë nuk rimbursohet në rast se kërkesa nuk miratohet.
Ndërsa kur procesi nis nga vetë ASHK-ja gjatë verifikimit në terren, për objektet që përdoren për banim nuk aplikohet tarifa prej 10 mijë lekësh.
Çfarë ndodh kur poseduesi nuk identifikohet?
Ka edhe një procedurë të posaçme për rastet kur gjatë kontrollit nuk gjendet personi që posedon pronën.
Në këtë situatë, të dhënat për pronën bëhen publike për një periudhë 30-ditore në njësinë administrative, në drejtorinë vendore të ASHK-së dhe në faqen zyrtare të Agjencisë.
Nëse brenda këtij afati paraqitet një person që pretendon pronën dhe arrin të provojë posedimin, procedura mund të vijojë në emrin e tij.
Edhe nëse afati 30-ditor përfundon pa u paraqitur askush, poseduesi nuk humbet të drejtën për të kërkuar trajtimin e pronës dhe mund të aplikojë më vonë përmes “e-Albania”.
Nuk është legalizim automatik
Ndryshimet nuk nënkuptojnë se çdo ndërtesë pa leje do të pajiset automatikisht me dokument pronësie dhe as se çdo qytetari i jepen 300 m² tokë falas.
Përcaktimi i sipërfaqes dhe kalimi i saj në pronësi varen nga përmbushja e kushteve ligjore, verifikimi në terren dhe statusi juridik i truallit.
Pra, fakti që një sipërfaqe është e rrethuar dhe përdoret prej kohësh nuk mjafton i vetëm për të krijuar pronësinë. ASHK duhet të përcaktojë nëse objekti dhe toka përmbushin kriteret dhe nëse sipërfaqja mund të kalojë ligjërisht në pronësi.
Një tjetër element i rëndësishëm është se rregullat e reja prekin edhe kërkesat e dorëzuara më herët në ASHK, në rastet kur për to ende nuk është marrë një vendim përfundimtar.
Në këtë mënyrë, synimi i procedurës është që zgjidhja e problematikave të vjetra të pronësisë të mos varet vetëm nga iniciativa individuale e qytetarëve, por të mund të identifikohet dhe trajtohet edhe nga Kadastra gjatë punës së saj në terren.
