Rrethimi i tokës merr peshë në dokumentet e pronësisë, Kadastra mund të kalojë deri në 300 m²
Rrethimi fizik i një trualli do të ketë një rol të përcaktuar në procesin e evidentimit të pronave të vjetra pa dokumentacion. Qeveria ka ndryshuar rregullat për trajtimin e objekteve të hershme pa titull, trojeve funksionale dhe oborreve në përdorim, duke i dhënë ASHK-së një bazë më të qartë për të vlerësuar posedimin në terren.
Ndryshimi lidhet me VKM-në nr. 827 të vitit 2020 dhe përcakton se “posedimi efektiv” mund të provohet përmes gjendjes faktike të truallit, konkretisht përmes rrethimit që konstatohet gjatë verifikimit në terren.
Kjo do të thotë se, në një rast kur një banesë e vjetër përdoret prej vitesh dhe rreth saj ekziston një sipërfaqe e përcaktuar me rrethim, kjo sipërfaqe mund të merret në shqyrtim nga Kadastra për kalim në pronësi, deri në kufirin 300 m².
Pronat pa dokumente, kush përfiton deri në 300 m² dhe si vepron Kadastra
Gardhi nuk është titull pronësie
Rregulli i ri nuk nënkupton se çdo tokë e rrethuar fitohet automatikisht nga personi që e përdor.
Përpara marrjes së vendimit, ASHK duhet të verifikojë nëse objekti përfshihet në kategoritë e parashikuara nga legjislacioni, kohën e ndërtimit, identitetin e poseduesit, sipërfaqen dhe kufijtë e saj, si dhe statusin juridik të tokës.
Pikërisht ky verifikim është vendimtar në rastet kur ekzistojnë pretendime të ndryshme mbi të njëjtën sipërfaqe.
Kush mund të përfshihet në procedurë?
Në fokus janë veçanërisht personat që posedojnë objekte të ndërtuara deri më 10 gusht 1991 dhe që nuk kanë dokument pronësie për ndërtesën apo truallin.
Procedura mund të përdoret edhe nga qytetarët që kanë një titull për banesën, por nuk kanë dokumentacion për oborrin ose tokën funksionale që përdoret së bashku me të.
Një pjesë e rëndësishme e ndryshimeve është se rregullat mund të zbatohen edhe për kërkesa të paraqitura më parë në ASHK, nëse ato ende nuk janë mbyllur me një vendim përfundimtar.
Kur 300 m² mund të kalojnë pa pagesë?
Sipërfaqja deri në 300 metra katrorë mund të kalojë në pronësi pa pagesë kur nga verifikimi rezulton se trualli është shtetëror, ka pronar të pavërtetuar ose nuk disponohen të dhëna për pronësinë.
Nëse parcela përmban edhe pjesë private, situata ndryshon. Në një rast të tillë, ASHK mund të përcaktojë një sipërfaqe më të vogël për kalim në pronësi, në mënyrë që të mos preket prona private kur ndarja e sipërfaqes është e realizueshme në terren.
Po nëse toka ka një pronar të regjistruar?
Kur trualli rezulton në pronësi private të një personi tjetër, poseduesi nuk përfiton kalim falas.
Në këtë situatë zbatohet mekanizmi i parashikuar nga ligji nr. 20/2020, ku poseduesi duhet të paguajë vlerën e truallit sipas kushteve të përcaktuara nga ligji. Nga ana tjetër, pronari i regjistruar trajtohet përmes rregullave përkatëse të kompensimit.
Kjo e bën statusin juridik të tokës një nga elementet kryesore të procesit, pavarësisht faktit se sipërfaqja mund të jetë përdorur dhe rrethuar prej shumë vitesh.
Mund të ketë përplasje për kufijtë
Përdorimi i gjendjes fizike në terren si provë e posedimit mund të sjellë problematika në zona ku kufijtë e pronave nuk janë të përcaktuar qartë.
Raste të tilla mund të shfaqen kur gardhet janë zhvendosur ndër vite, kur ka mbivendosje mes parcelave ose kur më shumë se një person pretendon të drejtën mbi të njëjtën sipërfaqe.
Për këtë arsye, rrethimi nuk përbën vetë dokument pronësie. Ai ndihmon në përcaktimin e sipërfaqes që përdoret faktikisht, ndërsa vendimi përfundimtar merret vetëm pas verifikimeve të ASHK-së dhe shqyrtimit të statusit juridik të pronës.
Kadastra mund të trokasë derë më derë
Një tjetër ndryshim është mënyra e nisjes së procedurës. Procesi nuk varet domosdoshmërisht nga aplikimi individual.
ASHK mund ta nisë vetë verifikimin gjatë punës për regjistrimin fillestar, përmirësimin e zonave kadastrale ose kontrolleve në terren. Në këtë mënyrë, kontrollet mund të organizohen sipas blloqeve dhe të shtrihen nga një banesë te tjetra.
Qytetari ruan gjithashtu të drejtën të aplikojë vetë nëpërmjet “e-Albania”.
Tarifa ndryshon sipas mënyrës së nisjes
Në rast se procedura për një objekt banimi nis nga vetë ASHK-ja gjatë verifikimit në terren, nuk aplikohet tarifa standarde prej 10 mijë lekësh.
Ndërsa qytetari që e nis procedurën me aplikim individual në “e-Albania” paguan 10 mijë lekë. Tarifa nuk rimbursohet në rast se kërkesa nuk miratohet.
Në thelb, ndryshimi i ri synon ta zhvendosë një pjesë të barrës së evidentimit nga qytetari te vetë administrata kadastrale. Por kalimi i pronësisë mbetet i kushtëzuar nga kriteret ligjore dhe nga verifikimi i statusit të tokës; një gardh i konstatuar në terren, i vetëm, nuk mjafton për të krijuar të drejtën e pronësisë.
