Banka e Shqipërisë ka licencuar së fundmi JET Bank si bankën e parë në vend që synon të operojë plotësisht në mënyrë digjitale, pa degë fizike. Ky zhvillim vjen në kuadër të strategjisë kombëtare për digjitalizimin e shërbimeve financiare dhe nismës “Cashless Albania 2030”.
JET Bank është në pronësi të plotë të shoqërisë “Jet Holdings B.V.” me bazë në Holandë, ndërsa përfitues kryesor raportohet investitori izraelito-britanik Idan Avishai.
Sipas njoftimeve zyrtare, banka do të nisë një fazë testimi paraprak, gjatë së cilës shërbimet do të jenë të aksesueshme vetëm për një grup të përzgjedhur përdoruesish. Megjithatë, kriteret e përzgjedhjes nuk janë bërë ende publike.
Debati është intensifikuar pas njoftimit se 10 banorë të Big Brother VIP do të jenë ndër të parët që do të hapin llogari falas në këtë bankë, duke u bërë pjesë e testimit paraprak. Për më tepër, JET Bank ka deklaruar se do të dhurojë 10 mijë euro për banorët e këtij formati televiziv.
Dyshime dhe shqetësime për pastrimin e parave
Ky kombinim i një institucioni financiar të ri, operim tërësisht online, mungesë transparence për përzgjedhjen e klientëve dhe përfshirje në një spektakël televiziv me audiencë të lartë ka ngritur shqetësime serioze në opinionin publik.
Një nga çështjet më të ndjeshme që shtrohet është rreziku potencial për pastrim parash (money laundering). Bankat digjitale, për shkak të natyrës së tyre, mbështeten fort në procese automatike për identifikimin e klientëve (KYC) dhe monitorimin e transaksioneve (AML). Nëse këto mekanizma nuk janë të forta dhe të testuara siç duhet, mund të krijohen hapësira për abuzim.
Përfshirja e një programi televiziv si Big Brother VIP në këtë fazë testimi shton edhe më shumë dilemat: a kemi të bëjmë thjesht me një strategji marketingu apo me një model që mund të përdoret për të “normalizuar” flukse financiare pa transparencë ?
Gjithashtu, dhurimi i 10 mijë eurove ngre pyetje mbi burimin e fondeve, mënyrën e shpërndarjes dhe raportimin e tyre, sidomos në një fazë ku banka ende nuk ka nisur operimin e plotë publik.
Si garanton Banka e Shqipërisë që JET Bank ka mekanizma të fortë kundër pastrimit të parave (AML) që në fazën testuese?
A janë auditues të pavarur të përfshirë në verifikimin e sistemeve digjitale të bankës përpara hapjes së plotë?
Pse janë zgjedhur pikërisht banorët e Big Brother VIP si përdorues të parë dhe jo një grup më i gjerë apo më përfaqësues i qytetarëve?
A ekziston rreziku që kjo përzgjedhje të përdoret për të krijuar një “fasadë publike” ndërkohë që transaksione të tjera zhvillohen jashtë vëmendjes?
Si do të monitorohen konkretisht llogaritë dhe transaksionet gjatë kësaj periudhe testimi?
A mund të përdoret një bankë 100% digjitale si kanal për qarkullimin e fondeve të dyshimta nëse kontrollet nuk janë të mjaftueshme?
Nga vijnë konkretisht 10 mijë eurot e dhuruara dhe si do të deklarohen ato në aspektin fiskal dhe bankar?
A është kjo shumë pjesë e një buxheti marketingu apo ka burime të tjera financimi që duhet të bëhen publike?
Si sigurohet që klientët e përzgjedhur nuk përdoren si “testues formalë”, ndërkohë që sistemi mund të shfrytëzohet për aktivitete më të ndjeshme financiare?
Çfarë garancish ka publiku që një bankë pa degë fizike nuk do të shndërrohet në një instrument më pak të kontrollueshëm për autoritetet?
A ka Shqipëria kapacitetet teknologjike dhe institucionale për të mbikëqyrur në kohë reale një bankë plotësisht digjitale?
Ndërsa inovacioni në sektorin bankar është i domosdoshëm dhe i mirëpritur, rasti i JET Bank tregon se zhvillimi i shpejtë teknologjik duhet të shoqërohet me transparencë maksimale dhe kontroll të rreptë rregullator. Në të kundërt, rreziqet veçanërisht ato që lidhen me pastrimin e parave mund të tejkalojnë përfitimet që sjell digjitalizimi.