Shqipëria pritet të ketë bankën e parë plotësisht digjitale, në një moment kur sistemi financiar po përballet me sfida të formalizimit, përfshirjes financiare, digjitalizimit dhe ambicies së qeverisë për një ekonomi pa para në dorë “cashless”.
Në një intervistë për Monitor, Fatbardha Rino, CEO e JET Bank, që së fundmi ka marrë licencën paraprake nga Banka e Shqipërisë, shpjegoi arsyet pas krijimit të bankës së re, modelin e funksionimit, tregun e synuar, strukturën e pronësisë dhe dallimet kryesore nga bankat tradicionale. Por në këtë intevistë nuk janë shpjeguar në asnjë rresht, rreziqet që paraqet një bankë online, dhe se si pritet të shmangen këto rreziqe.
Zgjerimi i bankave plotësisht digjitale dhe shërbimeve financiare online shihet si një hap modernizues për ekonominë, por njëkohësisht ngre shqetësime serioze për rrezikun e pastrimit të parave, veçanërisht në vende ku kuadri ligjor dhe kapacitetet mbikëqyrëse janë ende në zhvillim.
Bankat digjitale, për shkak të mungesës së kontaktit fizik dhe operimit të shpejtë online, mund të kthehen në kanale tërheqëse për individë apo rrjete kriminale që synojnë të fshehin origjinën e fondeve të paligjshme.
Identifikimi online, pika më e dobët
Një nga problemet kryesore lidhet me identifikimin e klientëve (KYC). Proceset online të hapjes së llogarive, nëse nuk shoqërohen me standarde shumë të forta verifikimi, mund të lehtësojnë përdorimin e identiteteve false ose të vjedhura, hapjen e llogarive në emër të personave të tretë, fragmentimin e shumave të mëdha në transaksione të vogla për të shmangur kontrollin. Në mungesë të kontrolleve të thelluara, bankat digjitale mund të bëhen më të ekspozuara ndaj këtyre skemave sesa bankat tradicionale.
Transaksione të shpejta, kontroll më i vështirë
Operacionet digjitale lejojnë lëvizjen e menjëhershme të parave brenda dhe jashtë vendit, shpesh përmes platformave dhe juridiksioneve të ndryshme. Kjo e bën më të vështirë për autoritetet gjurmimin e rrjedhës së fondeve, identifikimin e pronarit përfitues real, ndalimin në kohë të transaksioneve të dyshimta. Pa sisteme të avancuara monitorimi dhe pa bashkëpunim ndërkombëtar efektiv, rreziku i abuzimit rritet ndjeshëm.
Kapital i dyshimtë dhe mungesë transparence
Një tjetër shqetësim lidhet me burimin e kapitalit dhe strukturën e pronësisë së disa bankave digjitale. Në rastet kur transparenca mbi aksionarët dhe investitorët nuk është e plotë, ekziston rreziku që sistemi bankar të përdoret për legalizimin e të ardhurave nga aktivitetet kriminale, transferimin e parave nga zona me risk të lartë, krijimin e një fasade legale për fonde të paligjshme.
Zhvillimi i bankave digjitale duhet të shoqërohet me: ligje të posaçme për parandalimin e pastrimit të parave në ambientin online, rregulla të detajuara për identifikimin elektronik të klientëve, detyrime të forta raportimi për transaksionet e dyshimta, mbikëqyrje të vazhdueshme nga autoritetet financiare. Inovoacioni financiar pa mbrojtje ligjore të fortë mund të kthehet në një rrezik sistemik, duke dëmtuar besimin e publikut dhe duke ekspozuar vendin ndaj presioneve ndërkombëtare për pastrimin e parave.