Helm në tokë dhe ujë! KURUM fundoset nga analizat tronditëse: Miliona kg mbetje të rrezikshme
Skandali i mbetjeve industriale të prodhuara nga kompania metalurgjike KURUM po kthehet nga një çështje teknike mjedisore në një nga aferat më të rënda të viteve të fundit. Burime konfidenciale bëjnë me dije se analizat laboratorike të kryera jashtë vendit kanë rezultuar alarmante, duke e klasifikuar një pjesë të konsiderueshme të mbetjeve si të rrezikshme për mjedisin dhe shëndetin publik.
Mostrat, sipas burimeve, janë analizuar në laboratorë të specializuar në Itali. Por sapo rezultatet mbërritën në Shqipëri, ato u kthyen në një barrë institucionale që askush nuk dëshironte ta mbante. Dosja filloi të qarkullonte nga një zyrë në tjetrën, ndërsa përgjegjësia administrative u tret mes urdhrave dhe kundër-urdhrave.
Luftë kompetencash brenda institucioneve
Përplasja u reflektua hapur brenda Agjencia Kombëtare e Mjedisit (AKM). Më 27 janar, drejtoresha e përgjithshme Marjeta Përlala delegoi kompetencat tek vartësja e saj Elona Uzmutlu. Burime të brendshme e lidhin këtë lëvizje me presionin e shtuar që lidhej me hetimin e mbetjeve.
Por situata mori një kthesë të papritur kur Ministri i Mjedisit, Sofjan Jaupaj, nxori një urdhër tjetër duke ia kaluar kompetencat e drejtimit të AKM-së një emri tjetër: Athanas Karaja. Brenda pak orësh, institucioni u gjend me dy drejtues paralelë, ndërsa askush nuk mbante zyrtarisht përgjegjësi për dosjen më të nxehtë mjedisore në vend.
Shifrat që trondisin
Sipas dokumentacionit që disponojnë burime mediatike, vetëm në 12 muaj janë prodhuar 10,437,105 kilogramë mbetje të rrezikshme. Lista përfshin:
• Skorie të papërpunuar
• Mbetje nga përpunimi i skorieve
• Mbetje nga trajtimi i gazeve me përmbajtje toksike
• Mbetje të industrisë së hekurit dhe çelikut
Një volum që, sipas ekspertëve mjedisorë, do të duhej të kishte aktivizuar mekanizma emergjence kombëtare për monitorim dhe trajtim të sigurt.
Anijet e bllokuara dhe hija ndërkombëtare
Skandali doli në dritë kur dy anije të nisura nga Porti i Durrësit drejt Tajlandës u ndaluan nga autoritetet tajlandeze nën dyshimin se transportonin mbetje të rrezikshme. Ngarkesat u kthyen pas, ndërsa autoritetet shqiptare ende nuk kanë sqaruar publikisht nëse do t’i pranojnë apo ku do të depozitohen.
Kjo ngjarje ka ngritur dyshime serioze mbi zinxhirin e lejeve, firmave dhe kontrollit shtetëror për eksportin e mbetjeve industriale.
Rrjeti i transportit dhe licencat e dyshimta
Sipas të dhënave, transporti i mbetjeve është kryer përmes kompanisë “SOKOLAJ” SHPK, e licencuar për grumbullim dhe transport të mbetjeve të rrezikshme. Kompania ka lidhje financiare dhe kontraktuale me subjekte në Turqi, ndërsa në vitin 2022 u pajis me licencë të firmosur nga ministrja Mirela Kumbaro.
Një vit më pas, licenca u zgjerua me kodin 12 01 17, që përfshin mbetje nga materiale shpërthyese — një detaj që ka shtuar ndjeshëm alarmin institucional. Ende nuk ka transparencë publike se çfarë lloj materialesh shpërthyese përfshihen, kush i prodhon dhe si garantohet siguria e trajtimit të tyre.
Hetime dhe arrestime në horizont
Burime pranë organeve ligjzbatuese konfirmojnë se dosja tashmë ndodhet në duart e prokurorisë. Po verifikohen:
• Procedurat e klasifikimit të mbetjeve
• Lejet e eksportit
• Roli i institucioneve mjedisore
• Përgjegjësia e subjekteve private
Nëse konfirmohen shkeljet, çështja mund të çojë në procedime penale dhe arrestime të zyrtarëve e administratorëve të përfshirë.
Ndërkohë, mbetjet mbeten, rreziku mjedisor vazhdon dhe zinxhiri i përgjegjësisë endet nga një zyrë në tjetrën. Pyetja që shtrohet tani është nëse kjo aferë do të marrë fund me ndëshkime konkrete — apo do të mbulohet, si shumë të tjera, nën pluhurin e skorieve industriale.