Mafia shqiptare, perandore e drogës në Ekuador! Roli i Dritan Rexhepi, Dritan Gjika dhe Arbër Çekaj

Tre faktorë ishin vendimtarë që mafia shqiptare dhe grupe të tjera kriminale nga Ballkani ta kthenin Ekuadorin në një vatër të krimit ndërkombëtar: dobësia institucionale dhe korrupsioni i pranishëm në agjencitë e kontrollit, një ekonomi e dollarizuar me mekanizma ende të kufizuar kundër pastrimit të parave, si edhe rritja e ndjeshme e prodhimit të kokainës dhe e kërkesës për të në Evropë.

Në Evropë, tregu i kokainës është katërfishuar gjatë 15 viteve të fundit. Gjatë kësaj periudhe, pothuajse çdo vend i Amerikës Latine është bërë një hallkë kyçe në trafikun e kokainës, qoftë si prodhues, përpunues, transportues apo si strehë për pastrimin e parave.

Rajoni tani prodhon më shumë se dyfishin e sasisë së kokainës krahasuar me një dekadë më parë. Kultivimi i bimës së kokës në Kolumbi, vendi nga ku vjen pjesa më e madhe e kokainës në botë, është trefishuar, duke arritur në 3 000 tonë në vit, sipas të dhënave të OKB-së.Si mafia shqiptare gjeti terrenin në Ekuador

Rreth vitit 2009, në Ekuador mbërritën shqiptarët e parë. Ata vepronin sipas direktivave të mafias italiane, ‘Ndrangheta, e cila synonte të siguronte akses të drejtpërdrejtë në blerjen e kokainës nga Kolumbia për ta shpërndarë më pas në Evropë. Shqiptarët gjetën një sërë avantazhesh, veçanërisht në qytetin bregdetar të Guayaquil-it, i cili ka një rrjet prej tetë portesh.

Shumica e tyre shërbenin për eksportin e bananeve dhe produkteve të tjera drejt Evropës dhe kontinenteve të tjera. Ata kuptuan se eksportet, për shkak të vëllimit të madh të kontejnerëve, ishin një mjet ideal për trafikun e drogës.

Në atë kohë, hetimet e policisë ishin të përqendruara te ngarkesat e drogës që largoheshin nga plazhet dhe portet e vogla të provincave Manabí dhe Esmeraldas, me skafe të shpejta që niseshin drejt Amerikës Qendrore dhe Shteteve të Bashkuara.

Karteli i Sinaloas dominonte këtë aktivitet, pa konkurrentë në transportimin e drogës që trafikantët kolumbianë ua shisnin, duke e kaluar përmes Ekuadorit me rrugë tokësore, detare dhe ajrore. Partneri i tij në Ekuador, përgjegjës për transportin dhe logjistikën, ishte banda Los Choneros.

Në vitin 2007, Rafael Correa sapo kishte marrë pushtetin dhe ndërmori një sërë vendimesh që, sipas autorit, dobësuan në mënyrë të pakthyeshme luftën e Ekuadorit kundër narkotikëve. Në vitin 2008, ai ndërpreu zyrtarisht marrëdhëniet me Kolumbinë dhe, në praktikë, edhe me Shtetet e Bashkuara. Shkak u bë bombardimi i kampit të FARC-ut në Angostura nga avionët kolumbianë.

Si pasojë, u ndërpre menjëherë shkëmbimi i informacioneve, bashkëpunimi dhe operacionet e përbashkëta kundër grupeve të trafikut të drogës përgjatë kufirit.

Correa çmontoi strukturat e inteligjencës që bashkëpunonin me Kolumbinë dhe SHBA-në. Ai hoqi nga Marina përgjegjësinë për kontrollin e porteve dhe ia kaloi atë Ministrisë së Transportit. Që prej asaj kohe, mbikëqyrja detare mbeti pa një strukturë drejtuese.

Sipas autorit, goditja e fundit erdhi me miratimin e konceptit të Qytetarisë Universale në Kushtetutën e re të vitit 2009, i cili lejonte çdo shtetas të huaj të hynte në vend pa vizë dhe pa kontroll të së kaluarës penale. Disa muaj pas hyrjes në fuqi të këtij sistemi, rrjete të krimit të organizuar nga Rusia, Lindja e Mesme dhe Kina hapën rrugë të reja për trafikun e qenieve njerëzore drejt Shteteve të Bashkuara.

Nga kompanitë e bananeve te rrjeti i trafikut të kokainës

Megjithëse plani fillestar i shqiptarëve ishte të vendoseshin në Kolumbi, ata zgjodhën ta testonin modelin e tyre të veprimit në Ekuador. Guayaquil u bë baza e tyre kryesore.

Në vitet e para, në qytetin-port mbërriti Arber Çekaj. Ai themeloi një kompani eksporti bananesh, e cila përdorej për të fshehur lëndë narkotike në anijet e mallrave, duke vepruar si përfaqësues i mafias italiane, ‘Ndrangheta.

Rreth të njëjtës periudhë, në Ekuador mbërriti edhe Dritan Gjika, një figurë e rëndësishme e mafias shqiptare, me një vizë të përkohshme vizitori. Në vitin 2012, në Ekuador mbërriti edhe Dritan Rexhepi, i konsideruar si kreu pionier i kartelit ndërkombëtar shqiptar Kompania Bello.

Fillimisht, ata qëndronin në Ekuador për një ose dy muaj, por më pas u vendosën përfundimisht.

Siguruan dokumente identiteti të rreme përmes Regjistrit Civil ose paguan për të marrë leje qëndrimi të përhershme apo viza investitori. Gjithashtu, u martuan me gra ekuadoriane, të cilat paguheshin për të marrë pjesë në këto martesa fiktive.

Përmes bashkëpunëtorëve vendas, identifikuan dobësitë në sistemin bankar dhe atë të kompanive. Më pas nisën të blinin dhe të krijonin dhjetëra kompani eksporti frutash dhe produktesh deti, duke u paraqitur si sipërmarrës të rinj. Kjo u dha mundësi të depërtonin relativisht lehtë në rrethet e biznesit në Guayaquil, një qytet i njohur për kulturën e tij sipërmarrëse.

Ata mësuan shpejt spanjishten, si edhe gjuhë të tjera, duke krijuar kontakte të afërta me biznesmenë, politikanë, zyrtarë të lartë të policisë dhe marinës, si edhe me gjyqtarë e prokurorë. Ky ishte fillimi i depërtimit të rrjeteve kriminale në struktura të ndryshme të shtetit.

Si u shtri ndikimi në biznes, politikë dhe institucione

Gradualisht dhe në mënyrë të fshehtë, këto struktura kriminale nga Ballkani depërtuan në institucionet ekuadoriane. Objektivi i tyre ishte të merrnin nën kontroll hallkat kyçe të zinxhirit të furnizimit me kokainë dhe të shtonin dërgesat drejt Evropës, ku tregu vjetor i kokainës vlerësohet në mbi 12 miliardë dollarë.

Këto fitime u dhanë mundësi të mos mbështeteshin vetëm te trafiku i drogës, por të investonin edhe në aktivitete të tjera, si nxjerrja e paligjshme e arit. Sipas vlerësimeve zyrtare, të mbështetura edhe nga presidenti Daniel Noboa, ekonomitë kriminale të udhëhequra nga mafiat ballkanike gjenerojnë aktualisht rreth 26 miliardë dollarë në vit, ose rreth 20% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të Ekuadorit.

Pasojat e këtij aktiviteti kriminal kanë qenë të rënda. Që nga viti 2021, pasiguria është përshkallëzuar në Guayaquil dhe më pas është përhapur edhe në qytetet e tjera kryesore të vendit, përfshirë kryeqytetin Quito. Aktualisht në Ekuador veprojnë rreth 50 banda kriminale.

Shumë prej tyre ofrojnë shërbime për transportimin dhe magazinimin e kokainës për kartelë të ndryshme, jo vetëm për grupet nga Ballkani, por edhe për Kartelin e Sinaloas dhe Kartelin Jalisco New Generation. Përplasjet për kontrollin e territoreve kanë nxitur rritjen e dhunës.

Në janar të vitit 2024, qeveria shpalli gjendjen e luftës kundër grupeve kriminale, por pa një plan të qartë për të ndryshuar situatën. Norma e vrasjeve u rrit nga 6 në 50.9 vdekje të dhunshme për 100 mijë banorë, në periudhën 2019–2025. Brenda katër vitesh, Ekuadori u shndërrua në vendin më të dhunshëm dhe më të pasigurt në Amerikën Latine.

Në mes të kësaj krize, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian rritën ndjeshëm bashkëpunimin me Ekuadorin, por me qasje të ndryshme. Bashkimi Evropian është fokusuar në trajtimin e shkaqeve strukturore të kriminalitetit përmes trajnimeve, mbështetjes së programeve sociale dhe shkëmbimit të informacionit. Ndërkohë, SHBA-ja ka vijuar të ofrojë pajisje, infrastrukturë dhe mbështetje në fushën e inteligjencës për agjencitë ligjzbatuese.

Megjithatë, pavarësisht operacioneve, shtimit të forcave ushtarake dhe policore në terren dhe arrestimeve të vazhdueshme të anëtarëve të bandave, shteti vazhdon të mbetet në fazën e reagimit dhe të përmbajtjes së fenomenit. Ai ka humbur aftësinë për ta parandaluar atë dhe për të rimarrë kontrollin mbi territoret ku grupet kriminale kanë vendosur ndikimin e tyre.

Deri më tani, qeveria nuk ka një strategji efektive dhe gjithëpërfshirëse për të përballuar krizën e sigurisë, e cila konsiderohet problemi më i madh me të cilin përballet Ekuadori dhe një kërcënim për mbijetesën e demokracisë në vend./Latinoamerica21