Analizat që pritet të fundosin KURUM! Mbetjet e rrezikshme dhe arrestime në horizont
Skandali i mbetjeve të KURUM prej kohësh po zien nën sipërfaqe, ndërsa interesi publik duket se është lënë mënjanë përballë interesave të kompanive private. Një histori që nisi si një çështje teknike mjedisore, sot ka marrë përmasa alarmante dhe po shndërrohet në një provë të fortë për funksionimin real të institucioneve shqiptare.
Burime konfidenciale bëjnë me dije se rezultatet e analizave kanë qenë tronditëse. Mbetjet e marra për ekzaminim kanë rezultuar me përqindje jashtëzakonisht të larta toksiciteti, duke u klasifikuar si të rrezikshme jo vetëm për mjedisin, por edhe për shëndetin publik. Mostrat janë dërguar për analizim në një prej laboratorëve në Itali, por sapo përgjigjja u kthye në Shqipëri, ajo u shndërrua në një “patate të nxehtë” që askush nuk donte ta mbante në dorë.
Institucionet nisën ta kalonin përgjegjësinë nga njëra te tjetra, duke shkaktuar përplasje të hapura dhe delegime të pazakonta kompetencash. Situata u reflektua drejtpërdrejt edhe brenda Agjencisë Kombëtare të Mjedisit, ku tensionet shpërthyen publikisht.
Më 27 janar, drejtoresha e përgjithshme e AKM-së, Marjeta Përlala, delegoi kompetencat tek e besuara e saj, Elona Uzmutlu, në një lëvizje që burime brenda institucionit e lidhin me shqetësimin për ecurinë e hetimeve.
Por Uzmutlu nuk kishte hyrë ende në zyrën e drejtoreshës, kur Ministri i Mjedisit, Sofjan Jaupaj, nxori një urdhër të ri, duke ia kaluar kompetencat e Drejtorit të Përgjithshëm të AKM-së një emri tjetër, Athanas Karaja. Brenda pak orësh, një institucion u gjet me dy drejtues, ndërsa përgjegjësia mbeti pa asnjë adresë.
Ndërkohë, zhvillimet për çështjen e mbetjeve të KURUM pritet të sjellin edhe një përplasje më të fortë mes drejtuesve të institucionit dhe ministrit të ri, pasi interesat dhe vendimmarrjet duket se kanë nisur të ecin në kahe të kundërta. Ajo që ende nuk është zbardhur është përgjegjësia konkrete e institucioneve shqiptare për transportimin e mbetjeve të konsideruara të rrezikshme nga porti i Durrësit dhe roli i secilit hallkë në këtë zinxhir.
Situata bëhet edhe më alarmante kur flasin shifrat. Në vetëm 12 muaj kalendarik, në Shqipëri janë prodhuar mbi 10.4 milionë kilogramë mbetje të rrezikshme. Sipas dokumentacionit që disponon Piranjat News, sasia e saktë arrin në 10,437,105 kilogramë dhe përfshin skorie të papërpunuar, mbetje nga përpunimi i skorieve, mbetje nga trajtimi i gazeve që përmbajnë substanca të rrezikshme, si dhe mbetje të industrisë së hekurit dhe çelikut.
Një volum që do të duhej të kishte vënë në alarm çdo institucion shtetëror, por që për vite me radhë ka kaluar pa zhurmë.
Skandali doli në dritë vetëm në momentin kur dy anije të nisura nga porti i Durrësit drejt Tajlandës u ndaluan nga autoritetet tajlandeze, pasi u ngrit alarmi se në bord ndodheshin mbetje të rrezikshme. Anijet u kthyen pas, ndërsa sot ende nuk dihet nëse autoritetet shqiptare do t’i pranojnë apo jo këto ngarkesa. Dokumentet, firmat dhe përgjegjësit mbeten ende në errësirë.
Sipas të dhënave, mbetjet e rrezikshme të KURUM janë transportuar përmes kompanisë “SOKOLAJ” SHPK, përmes kontratave të shit-blerjes. Kompania është themeluar në vitin 2006 nga Gjovana Sokolaj dhe bashkëshorti i saj Doni Sokolaj, me objekt veprimtarie import-eksport mineralesh dhe transport mbetjesh të rrezikshme.
Gjatë viteve, në strukturën e saj aksionare ka figuruar edhe shtetasi turk Serdar Can Hakliol, i cili rezulton ortak edhe në kompaninë “Florester Metalik”.
“SOKOLAJ” SHPK ka interesa financiare në Turqi dhe ka lidhur kontrata me kompaninë “Hakliol Madencilik”. Nga viti 2014 deri në vitin 2023, drejt kësaj kompanie janë transferuar shuma që arrijnë në 319 milionë lekë, ose rreth 3.2 milionë euro.
Në vitin 2022, kompania është pajisur me licencë për transport dhe grumbullim të mbetjeve të rrezikshme, e firmosur nga ministrja Mirela Kumbaro. Një vit më pas, kjo leje është ndryshuar dhe i është shtuar kodi 12 01 17, i cili përfshin mbetje të materialeve shpërthyese.
Dhe pikërisht këtu lind pyetja që institucionet nuk po i japin përgjigje publikut: për çfarë materialesh shpërthyese bëhet fjalë, nga cilat subjekte prodhohen, kush i përdor dhe kush garanton sigurinë e tyre?
Sot, dosja ndodhet në duart e prokurorisë dhe institucioneve ligjzbatuese. Por ndërsa hetimet ecin mbetjet mbeten, rreziku mbetet dhe përgjegjësia vazhdon të endet nga një zyrë në tjetrën.
Pyetja e vetme që shtrohet është nëse kjo çështje do të ketë më në fund përgjigje dhe ndëshkim në javët në vijim, apo do të përfundojë si shumë të tjera më parë, e mbyllur nën hirin e skories./ piranjat.news