Koha kur një euro kushtonte 120 lekë apo edhe 130 lekë duket tepër e largët, madje dhe e pabesueshme kur shikon vlerën që ka monedha evropiane aktualisht.
Brenda 1 dekade monedha evropiane është zhvlerësuar me gati 30%, nga 137.65 lekë që këmbehej në dhjetor të vitit 2015, muajin e kaluar e mbyllim duke u këmbyer me vetëm 96.54 lekë. Kjo ishte vlera më e ulët e regjistruar ndonjëherë, jo vetëm në raport me vitet e kaluara, por edhe në krahasim me të gjithë muajit e tjerë të 2025-ës.
Referuar kursit zyrtar të Bankës së Shqipërisë, një euro në 2025-ën është këmbyer me rreth 2% më pak se në 2024-ën, dhe i njëjti trend i luhatur pritet të vijojë edhe përgjatë vitit 2026.
A do të kthehet përsëri euro në vlerat e para 2 ose 3 viteve? Për këtë përgjigje nuk japin as institucionet dhe as ekspertët pasi varet nga sasia e valutës në treg, por të gjithë po e cilësojnë këtë nivel këmbimi si ‘normaliteti i ri’.
“Kursi edhe mund të evitohet në qoftë se neve do të kishim shtrëngesa”, tha në një intervistë për Report TV në ditët e fundit të dhjetorit, zëvendësguvernatorja e parë e Bankës së Shqipërisë Luljeta Minxhozi, e cila shton se “procesi i dixhitalizimit dhe shpejtësia e kryerjes së pagesave do ta mënjanojë efektin negativ që kishte kursi i këmbimit në planet e biznesit”.
Banka e Shqipërisë thotë se zhvlerësimi i monedhave të huaja ka ardhur prej fluksit të lartë të valutave që ka hyrë në vend prej turizmit, investimeve të huaja dhe remitancave, kurse ekspertët e kanë lidhur edhe me paranë informale, që vjen kryesisht nga burime informale.
Për të frenuar një rënie edhe më të fortë të euros në vitin që vjen, Banka e Shqipërisë do të rrisë blerjet e valutës në tregun e brendshëm. Nga 350 milionë euro që ishte sasia e domosdoshme e rezervës valutore për këtë vit, do të rritet në 450 milionë euro në vitin 2026.
Vetëm për të shmangur një zhvlerësim më të thellë të euros vjet, guvernatori deklaroi në vjeshtën e 2025-ës, se deri në shtator ishin tërhequr nga tregu gati 800 milionë euro. Por edhe për këto ndërhyrje ka pasur rezerva, sidomos nga FMN e cila në mbyllje të misionit vjet tha se “kursi duhet të lihet i lirë”.
Për shkak të shtimit të blerjeve të euros në treg nga Banka e Shqipërisë, për të frenuar një tkurrje edhe më të fortë, pra për të mos rënë më poshtë se 96 lekë, rezerva valutore ka arritur në shifra të tjera rekord. Në fund të nëntorit 2025 rezerva valutore raporton banka ka arritur në 7 miliardë euro, me rritje prej 800 milionë euro krahasuar me 2024-ën.
Tkurrja e fortë e dollarit
Jo vetëm monedha evropiane, por edhe dollari amerikan përkundër nga sa pritej në nisje të 2025-ës se politika e Donald Trump do ti forconte pozitat e dollarit, ndodhi e kundërta. Nëse në dhjetor të vitit 2024, dollari këmbehej me 93.89 lekë, në dhjetor të vitit që lamë pas zbriti në 82 lekë, pra një zhvlerësim prej gati 12% në një vit.
Kurse po ta krahasojmë dhjetorin e 2015-ën, zhvlerësimi i monedhës amerikane është me rreth 44.2 lekë më. Pra në 2015-ën një dollar kushtonte mesatarisht 126.64 lekë, ndërsa muajin e kaluar zbriti në 82.42 lekë, niveli më i ulët ndonjëherë.
Humbësit dhe fituesit e kursit të këmbimit
Humbësit më të mëdhenj të tkurrjes së euros/dollarit janë eksportuesit që i kanë shpenzimet në lekë dhe të ardhurat në euro ose dollar, dhe kur bëjnë këmbimin reduktohet ndjeshëm vlera.
Po ashtu humbasin edhe familjet që marrin remitanca, pasi për të njëjtën dërgesë që i kanë dërguar emigrantët vjet marrin më pak lekë këtë vit. Nëse në 2024-ën për një dërgesë 1000 euro merrnin 98 mijë lekë, në 2025-ën ky këmbim ka zbritur në 96 mijë lekë. E njëjtë është humbja edhe për të ata individë që të ardhurat i kanë në valutë.
Po kështu humbet buxheti i shtetit, fiton më pak para nga të importet, pasi për shkak të zhvlerësimit të valutave mblidhen më pak para nga TVSH-ja në doganë dhe nga akciza.
Ndërsa efektet pozitive të këtij zhvlerësimi janë ndjerë kryesisht në uljen e borxhit të marrë në valutë, pasi këstet e kthimit të tij janë bërë më të lira. Po ashtu përfitojnë importuesit, pasi ata blejnë në valutë dhe shesin në lekë.