Gjykata e Lartë në ankth për arrestet! Drejtësia me dy standarde? Rasti i Dario Jashari, bleu lirinë me 1 mln euro
TIRANË – Gjykata e Lartë ka nisur një proces të rëndësishëm për rishikimin e praktikës gjyqësore lidhur me vendosjen dhe kohëzgjatjen e masës së sigurisë “arrest me burg”. Nisma, e ndërmarrë me iniciativë të kryetarit Sokol Sadushi, synon të ndryshojë një praktikë të konsoliduar prej më shumë se një dekade, të bazuar në vendimin unifikues nr. 7 të 14 tetorit 2011.
Kolegjet e Bashkuara zhvilluan një seancë maratonë prej afro katër orësh, ku relatori Ilir Panda paraqiti bazën e vendimit ekzistues. Në fokus të diskutimeve ishte nevoja që gjykatat të japin vendime më të arsyetuara, individuale dhe të bazuara në prova konkrete, duke shmangur automatizmin e vendosjes së arrestit me burg vetëm mbi bazën e veprës penale.
Sipas qëndrimit të ri paraprak, barra e provës duhet të kalojë më shumë mbi gjykatën, e cila duhet të argumentojë pse masa më e rëndë është e domosdoshme, dhe jo mbi të pandehurin për të provuar të kundërtën. Ky interpretim synon të afrohet më shumë me standardet e Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut, duke kufizuar rastet e privimit të lirisë si masë e fundit.
Në praktikë, vendimet e fundit të Gjykata e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO) kanë nxitur debat publik mbi konsistencën e standardeve.
Por le të shqyrtojmë dy raste. Më 7 mars, gjyqtarja Flojera Davidhi vendosi të zëvendësojë masën “arrest me burg” për Darjo Jashari me një garanci pasurore prej 1 milion eurosh. Jashari është nën hetim në një dosje të gjerë për kontrabandë ndërkombëtare cigaresh, ku përfshihen 36 persona, përfshirë 29 punonjës doganash.
Lexo edhe: Bleu lirinë! Si e gjunjëzoi Gjykatën Darjo Jashari me 1 milionë euro
Bleu lirinë! Si e gjunjëzoi Gjykatën Darjo Jashari me 1 milionë euro
Ndërkohë, më 24 mars, gjyqtari Paulin Cera rrëzoi kërkesën e Ilir Meta për zëvendësim të masës së sigurisë. Pavarësisht ofertës për alternativa si arrest shtëpie apo garanci pasurore prej 50 mijë eurosh, Meta do të vijojë të qëndrojë në paraburgim.
Në pamje të parë, këto vendime krijojnë perceptimin e një drejtësie me dy standarde: një i pandehur përfiton lehtësim me garanci financiare shumë të lartë, ndërsa një tjetër mbetet në burg pavarësisht alternativave të propozuara.
Parimi bazë i masave të sigurisë është individualizimi. Gjykata duhet të vlerësojë rrezikun e arratisjes, prishjen e provave dhe rrezikshmërinë shoqërore për çdo rast specifik.
Nisma e Gjykata e Lartë pikërisht synon të shmangë vendime të pabazuara mjaftueshëm. Nëse një vendim për arrest me burg nuk është i argumentuar në mënyrë të plotë, atëherë ai mund të konsiderohet shkelje e standardeve kushtetuese dhe evropiane.
Publiku shpesh i sheh këto raste në prizmin e figurës së të pandehurit (biznesmen, politikan, etj.), duke krijuar dyshime për ndikim apo trajtim preferencial. Por në mungesë të transparencës së plotë mbi arsyetimin e gjykatës, perceptimi mund të mos përputhet gjithmonë me realitetin juridik.
Vendosja e garancive të larta financiare ngre një debat tjetër: a krijon kjo një sistem ku liria mund të “blihet”? Ky është një shqetësim i njohur edhe në juridiksione të tjera dhe lidhet drejtpërdrejt me barazinë para ligjit.
Rishikimi i praktikës nga Gjykata e Lartë vjen në një moment kritik, kur vendime të ndryshme në raste të ngjashme kanë rritur ndjeshmërinë publike ndaj drejtësisë.
Pyetja nëse ekziston një drejtësi me dy standarde mbetet e hapur. Formulisht, sistemi synon individualizim dhe proporcionalitet. Praktikisht, sfida mbetet garantimi që këto parime të zbatohen në mënyrë të njëtrajtshme, transparente dhe të besueshme për publikun.
Nëse ndryshimet e reja arrijnë të forcojnë arsyetimin e vendimeve dhe të kufizojnë përdorimin automatik të arrestit me burg, atëherë mund të kemi një hap real drejt një drejtësie më të barabartë jo vetëm në ligj, por edhe në perceptim.